نگاشته شده
به تاريخ 8/4/86

معرفي كتاب:
موناليزا چگونه موناليزا شد؟

انتخاب و ارسال "خرمگس" به عنوان يكي از جيره‌هاي ماه خرداد باعث شد تا مكالمه‌اي با يكي از جيره‌كتابي‌ها شكل بگيرد و طي آن متوجه شوم كه او، و احتمالا خيلي‌هاي ديگر، "خرمگس" را دورادور بابت تصوير نقاشي فرانسيسكو گويا كه سالهاست انتشارات اميركبير بر روي جلد كتاب چاپ و تجديد چاپ مي‌كند، مي‌شناسند.

اين ماجراي "نماد" شدن يك تصوير (يا يك قطعه موسيقي، مثل بخشي از سمفوني نهم بتهوون، يا تكه‌اي از يك فيلم، مثل سرازير شدن كالسكه كودك از پله‌ها در رزمناو پوتمكين و يا ...) ماجراي تازه‌اي نيست. اصولا انگار ما آدم‌ها، ژنتيك، علاقمند به اين "نمادسازي" هستيم. مثلا نقاشي The Son of Man، براي من و احتمالا ديگر كساني كه فيلم Thomas Crown Affair (نسخه جديد) را ديده‌اند، تا ابد يادآور و نشانه اين فيلم خواهد بود.

اما از اين معروف‌هاي "نماد شده" كه بگذريم، كار تشخيص ارزش اثر هنري براي ناواردهايي چون من خيلي سخت مي‌شود. بگذريم كه آن نمادها را هم فقط به دليل ارتباطشان با چيزي ديگر مي‌شناسيم، نه اينكه لزوما دليل اصلي اهميت و شهرتشان را بدانيم. من خودم حداقل يكي دو نفر را مي‌شناسم كه بعد از سفر به پاريس و قرار گرفتن در مقابل تابلوي موناليزا در موزه لوور، محتاطانه اينطور اظهارنظر كرده‌اند كه: "راستش اون قدرها هم مالي نبود"!!!

واقعيت ماجرا اين است كه "ديدن" (خواه مي‌خواهد نقاشي و عكس باشد يا فيلم و مجسمه) از يكجائي به بعد دانش و اطلاعاتي مي‌خواهد تا به بيننده در فهميدن و تفسير آنچه كه پيش رو دارد كمك كند. شما را نمي‌دانم، اما براي من، بدون اين دانش تشخيص اختلاف ميان يك شاهكار كه در لوور آويزان‌اش كرده‌اند و يك تابلوي ارزان‌قيمت، از آن نوعي كه معمولا در اتاق انتظار مطب پزشكان يا دفتر وكلاي وطني آويزان مي‌شود، غيرممكن است. اين مي‌تواند آن و آن اين باشد!

بزرگان چگونه بزرگ شدند؟!
چند ماه پيش نشر ني مجموعه كتابي چاپ كرد با موضوع معرفي هفت تن از نقاشان بزرگ جهان. كتاب‌ها كه همگي نوشته ريچارد مولبرگر و از انتشارات موزه The Metropolitan Museum of Art هستند هريك در حقيقت راهنماي ساده‌اي است براي معرفي ويژگي‌هاي آثارِ نقاش موضوع كتاب. ويژگي‌هايي كه باعث اهميت يافتن كارهاي نقاش و شهرت خود او شده.

كتابها كم برگ هستند. هريك حدود 50 صفحه. به مناسبت موضوع كتاب، ناشر آن را بر روي كاغذ گلاسه چاپ كرده و كيفيت چاپ آن هم با فرض اينكه بيشتر يك راهنما است تا يك كتاب حرفه‌اي نقاشي، قابل قبول است. در هر كتاب چند اثر از نقاش موضوع بحث كتاب بررسي شده. اينكه آن اثر در چه فضا و زمانه‌اي كشيده شده و ويژگي‌هاي موضوعي و هنري هريك چيست. دفترچه راهنماي جمع و جوري براي شناختن دنياي نقاش.

شب‌هاي اول كه مجموعه را خريده بودم، بهر تورق كتاب مربوط به ون‌گوگ را دست گرفتم و چند صفحه‌اي از آن را خواندم. بعدتر اما اين مجموعه اين كتابها رفتند زير كتاب‌هاي جديدتر و به مرور زمان لايه نرمي از غبار رويشان نشست. تا ماه پيش كه بحث نقاشي گويا بر روي جلد كتاب خرمگس پيش آمد و دوباره يادشان افتادم كه: "قرار بود معرفي‌شان كني!"

در هفته گذشته اما به دليلي ديگر مشغول جمع‌آوري تصاوير تعدادي از نقاشي‌هاي معروف و كلاسيك جهان بر روي اينترنت بودم كه ناگهان به تصوير نقاشي ناآشنايي برخوردم و پيش خودم گفتم: "به ظاهرش مي‌خورد كه كار ون‌گوگ باشد!" و چقدر تعجب كردم وقتي متوجه شدم كه حدسم درست بوده و واقعا تصوير متعلق به اثري از نقاش هلندي است! به نظر آن "دانش"، حتي به اندازه چند صفحه اول يك كتاب كم برگ هم كه باشد، يك زماني به كار آدم مي‌آيد. به همين خاطر فكر كردم كه تاخير بيشتر در معرفي اين مجموعه جايز نيست.

بنابراين اين شما و اين مجموعه "... چگونه ... شد؟"

گويا چگونه گويا شد؟
نويسنده: ريچارد مولبرگر
مترجم: مژگان رضانيا
ناشر: نشر ني
قيمت: 2000 تومان
تعداد صفحات: 48 صفحه
شابك: 964-312-607-2

وان‌گوگ چگونه وان‌گوگ شد؟
نويسنده: ريچارد مولبرگر
مترجم: مژگان رضانيا
ناشر: نشر ني
قيمت: 2000 تومان
تعداد صفحات: 48 صفحه
شابك: 964-312-608-0

رامبرانت چگونه رامبرانت شد؟
نويسنده: ريچارد مولبرگر
مترجم: مژگان رضانيا
ناشر: نشر ني
قيمت: 2000 تومان
تعداد صفحات: 48 صفحه
شابك: 964-312-610-2

مونه چگونه مونه شد؟
نويسنده: ريچارد مولبرگر
مترجم: مژگان رضانيا
ناشر: نشر ني
قيمت: 2000 تومان
تعداد صفحات: 48 صفحه
شابك: 964-312-605-6

لئوناردو چگونه لئوناردو شد؟
نويسنده: ريچارد مولبرگر
مترجم: مژگان رضانيا
ناشر: نشر ني
قيمت: 2000 تومان
تعداد صفحات: 48 صفحه
شابك: 964-312-606-4

بروگل چگونه بروگل شد؟
نويسنده: ريچارد مولبرگر
مترجم: مژگان رضانيا
ناشر: نشر ني
قيمت: 2000 تومان
تعداد صفحات: 48 صفحه
شابك: 964-312-609-9

پيكاسو چگونه پيكاسو شد؟
نويسنده: ريچارد مولبرگر
مترجم: مژگان رضانيا
ناشر: نشر ني
قيمت: 2000 تومان
تعداد صفحات: 44 صفحه
شابك: 964-312-614-5