جدي‌خواني تير و مرداد 87: اقتصاد براي همه

اقتصاد براي همه نوشته: رابرت هايل بروئر، لستر تارو ترجمه: علي طالع ناشر: سمرقند تعداد صفحات: 299 قيمت: 3000 تومان چاپ: اول، 1384 اگر اين كتاب را مي‌خواهيد ...

از سال‌ها پيش هميشه دلم مي‌خواسته از "اقتصاد" چيزهايي سرم بشود! ماجرا به خيلي پيش برمي‌گردد. روزهايي كه وقتي هر روز صبح چشم باز مي‌كرديم نگران اين نبوديم كه قيمت نفت بشكه‌اي چند دلار شده يا برنج و ذرت را در جهان چند معامله مي‌كنند. دوران دانشجوئي!

در آن زمان البته مي‌شد سر كلاس "صنايعي‌ها" برويم و مستمع آزاد بنشنيم و گوش كنيم، اما خب آن سال‌ها بيشتر به ولگردي گذشت. شايد طبيعت دوران دانشجوئي همين است، شايد هم موضوع هنوز به اهميت و حساسيت امروز به نظر نمي‌رسيد. به هر حال، به عنوان يك "كرم كتاب" خريد كتاب سترگ ساموئلسون از كتابفروشي مركز نشر دانشگاهي جزو يادگاري‌هاي همان دوران است. بگذريم كه آن را هم هيچوقت همت نكردم كه درست و حسابي بخوانم و از تورق‌هاي گهگاهي، دانشي در اين باره عايد ما نشد.

اين ارادت دورادور اما همچنان در طول سال‌ها باقي ماند و بعدها كه "اينترنت‌دار" شديم و كارتي براي خريد الكترونيك كتاب از آنور آب به دستمان افتاد، همچنان قفسه‌هاي پرزرق و برق Amazon و BN را به دنبال آن مي‌گشتم تا كتابي براي آموزش اقتصاد به مبتديان پيدا كنم. در يكي از همين گشت و گذارها بود كه Economics Explained را پيدا كردم و سفارشش دادم. و بعد از يكي دو ماه كه كتاب به دستم رسيد، خيالم راحت شد كه براي فراگيري اقتصاد كتاب لازم را در اختيار دارم و ... ديگر شب‌ها با خيال راحت سر بر بالين مي‌گذارم!!!

اما يكي دو ماه پيش كه متوجه شدم Economics Explained به فارسي ترجمه و منتشر شده، آن هم به همت ناشري گيلاني (كه آفرين بر همت او باد!) فكر كردم شايد بد نباشد كه يك نوبت جيره جدي‌خواني را هم به اقتصاد اختصاص بدهيم. بالاخره شايد در ميان جمع ما هم كساني باشند كه دلشان بخواهد سر از ارتباط اسرارآميز "تورم" و "نقدينگي" در بياورند و وسط اين دعوا چيزهايي ياد بگيرند.

روي جلد نسخه انگليسي كتاب و در ذيل عنوان اصلي آمده "Everything You Need to Know About How The Economy Works and Where It's Going"! كتاب در واقع هدفش تشريح اقتصاد به زبان غيرتخصصي براي خوانندگان عادي است. نويسندگان البته كتاب را براي مخاطب آمريكائي نوشته‌اند. بنابراين منظورشان از "اقتصاد"، اقتصاد سرمايه‌داري است و با نگاهي مثبت نسبت به آن، زير و بم‌هاي موضوع را براي خواننده تشريح مي‌كنند. اين رويكرد، گهگاه خواننده اهل خاورميانه را كه ساكن يكي از كشورهاي "در حال توسعه" است قلقلكي ايدئولوژيك مي‌دهد. با اين حال اين موضوع در كليت داستان كتاب تاثيري نمي‌گذارد. "كاپيتاليسم" اين روزها مكتب غالب اقتصادي جهان است و ما چه خوشمان بيايد چه نيايد تلاطمات آن ما را نيز كه از مواهبش آنچنان برخوردار نيستيم تحت تاثير قرار مي‌دهد.

جدي‌خواني چيست؟ فعاليت اصلي جيره‌كتاب از ابتدا بر پايه انتخاب و ارسال كتاب‌هاي رمان و داستان براي مشتركين خود شكل گرفته. با اين انتخاب اما بخش زيادي از كتاب‌هايي كه در بازار كتاب ايران منتشر مي‌شوند از دايره انتخاب خارج مي‌شوند. "جدي‌خواني" راه‌حلي است كه براي رفع اين كمبود، و ايجاد امكان آشنايي مشتركين جيره‌كتاب با انواع ديگر كتابهاي موجود در بازار انديشيده‌ايم. كتابهايي كه براي "جدي‌خواني" انتخاب مي‌شوند موضوعاتي مختلف دارند. و ما آنها را جدي محسوب مي‌كنيم چون اغلب كتابهايي هستند كه بايد آنها را با حضور ذهن خواند، شايد چندين بار خواند، فهميد و درباره‌شان فكر كرد. بنابراين فرض كرده‌ايم كه خواندن اين كتابها به زمان بيشتري نياز دارد. پس هر دو ماه يكبار به معرفي يك كتاب در اين زمينه اقدام خواهيم كرد. "جدي‌خواني" يكي از فعاليت‌هاي جانبي جيره‌كتاب است بنابراين مشترك جيره‌كتاب در صورت علاقه بايد در هر نوبت درخواست "سفارش كتاب" جدي‌خواني را ارسال نمايد.

كتاب شامل نوزده فصل به شرح زير است:

- دفتر نخست: پيشينه‌ي سرمايه‌داري
     بخش يكم: سرمايه‌داري و ريشه‌هاي آن
     بخش دوم: سه اقتصادددان بزرگ
     بخش سوم: چشم‌اندازي بر اقتصاد
     بخش چهارم: روند امور
- دفتر دوم: اقتصاد كلان - تحليل توسعه و ركود
     بخش پنجم: توليد ناويژه‌ي داخلي
     بخش ششم: پس‌انداز و سرمايه‌گذاري
     بخش هفتم: مصرف، دنباله‌رو. پس‌انداز، پيش‌رو
     بخش هشتم: اقتصاد بخش عمومي
     بخش نهم: گفت و گو درباره‌ي دولت
     بخش دهم: پول چيست؟
     بخش يازدهم: عمل‌كرد پول
- دفتر سوم: اقتصاد خرد - كالبدشكافي نظام متكي بر بازار
     بخش دوازدهم: بازار، چگونه عمل مي‌كند
     بخش سيزدهم: نقاط ضعف بازار
     بخش چهاردهم: جهان دوگانه‌ي بنگاه‌هاي اقتصادي
- دفتر چهارم: مسائل
     بخش پانزدهم: سايه‌ي تورم
     بخش شانزدهم: مساله‌ي نابرابري
     بخش هفدهم: جهاني شدن
     بخش هجدهم: سياست ملي در دنياي جهاني شده
     بخش نوزدهم: انقلاب ناتمام

ترجمه فارسي كتاب اما از يك نظر ديگر هم قابل توجه است!

در شناسنامه كتاب، تاريخ تولد و فوت مترجم به ترتيب 1276 و 1376 ذكر شده. اولين بار كه اين اعداد را ديدم پيش خودم فكر كردم كه احتمالا اشتباهي تايپي پيش آمده. اما درست در صفحه مقابل، توضيح ناشر روشن مي‌كند كه هيچ اشتباهي صورت نگرفته:

علي طالع در سال 1276 در شهر يزد، زاده شد. وي تحصيلات ابتدايي و متوسطه را به سبك زمان، در همان شهر به پايان برد و براي آموزش دانش پزشكي، روانه‌ي هندوستان شد. در دانشگاه بمبئي به تحصيل پزشكي پرداخت. اما پس از سه سال، به دليل دچار شدن به گونه‌اي از بيماري‌هاي مناطق حاره، به توصيه‌ي استادانش، به ايران بازگشت.

در ايران به سنت خاندان پدري و مادري كه از بازرگانان به نام يزد و كرمان بودند، به بازرگاني روي آورد. از يزد به رشت رفت و چند سال در آن شهر اقامت كرد. در رشت، در كنار تجارت، در مدرسه‌ي آمريكايي‌ها تدريس كرد و براي مدتي نيز وزير تجارت در نهضت جنگل بود.

سپس به تهران آمد و در سال 1311، با دختر علي نقي گنجه‌اي، از رجال صدر مشروطيت و نماينده‌ي تبريز در مجلس شوراي ملي، ازدواج كرد. حاصل اين ازدواج يك دختر و دو پسر است.

وي تا پايان عمر، در حرفه‌ي بازرگاني ماند. چند اثر نوشتاري از او در "اخلاق" و ترجمه‌ي حاضر، باقي مانده است. علي طالع فارسي را "سره" مي‌نوشت و به زبان انگليسي تسلط كامل داشت و با مسايل اقتصادي، به خوبي آشنا بود. وي عربي را نيز به خوبي مي‌دانست.

علي طالع در سال 1376 خورشيدي، در يك صد سالگي، در تهران در گذشت.

"ديباچه‌ي مترجم" كه بعد از توضيح بالا آمده است، تاريخ "تابستان 1376" را در ذيل خود دارد. به نظر مي‌رسد كه ترجمه كتاب جزو آخرين فعاليت‌هاي مترجم در طول عمر طولاني خود بوده است.

و بالاخره براي دوستاني كه ممكن است نگران كيفيت ترجمه اين مترجم كهنسال باشند، نمونه‌اي از متن اصلي كتاب و ترجمه صورت گرفته را از ابتداي فصل چهارم كتاب برايتان مي‌آورم:

... There is no doubt as to what that first impression will be. It is a sense of growth. Everything has been getting larger. Business firms have been growing in size; labor unions are bigger; there are more households and each household is richer; government is much larger. And underlying all this, the extent of the market system itself - the great circular flow of transactions - has been steadily increasing in size.

Growth is not, of course, the only thing we notice. Businesses are different as well as bigger when we compare the early 1900s with today. There are far more corporations now than in the old days, far more diversified businesses, fewer family firms. Households are different because almost half of all married women work away from home. Labor unions are no longer mainly craft unions, limited by one occupation. Government is noy only bigger, but has a different philosophy.

و ترجمه فارسي:

... نخستين احساس، احساس رشد است. همه چيز بزرگ‌تر مي‌شود. بنگاه‌هاي اقتصادي بزرگ‌تر شده‌اند. اتحاديه‌هاي كارگري رشد كرده‌اند. خانوارها بيش‌تر و ثروت‌مندتر شده‌اند. دولت نيز، بزرگ‌تر شده است. براي پاسداري از اين رشد، نظام بازار، يعني گستره‌ي داد و ستد و معاملات، به طور دايم رو به گسترش است.

البته رشد، تنها چيزي نيست كه نظر ما را جلب مي‌كند. بنگاه‌هاي اقتصادي در مقايسه با آغاز سده‌ي بيستم، نه تنها بزرگ‌تر شده‌اند، گوناگون‌تر نيز هستند. تعداد شركت‌ها (كورپوريشن‌ها)، نه تنها بيش‌تراند، از تنوع بسيار زيادتري نيز برخوردارند. اين در حالي است كه مزارع خانوادگي، خيلي كم‌تر شده‌اند. وضعيت خانواده تغيير اساسي يافته، زيرا اكنون بيش از 50 درصد زنان در خارج از خانه كار مي‌كنند. اتحاديه‌هاي كارگري مانند گذشته، تنها اعضاي يك حرفه‌ي بخصوص را در بر نمي‌گيرند. دولت نه تنها بزرگ‌تر شده، بلكه فلسفه وجودي آن نيز دگرگون شده است.

اطلاعات مربوط به كتاب‌هاي انتخاب شده براي جدي‌خواني‌هاي قبلي را مي‌توانيد در زير بيابيد:
- جدي‌خواني ارديبهشت و خرداد 87: شهروندي سبز، دموكراسي سبز، عدالت سبز
- جدي‌خواني اسفند 86 و فروردين 87: آينده‌ي آزادي
- جدي‌خواني دي و بهمن 86: جهان هولوگرافيك
- جدي‌خواني آبان و آذر 86: ايران آينده از نگاه سه انديشمند ايران امروز
- جدي‌خواني شهريور و مهر 86: از زبان داريوش
- جدي‌خواني تير و مرداد 86: هنر سير و سفر
- جدي‌خواني ارديبهشت و خرداد 86: اتم‌هاي سكوت، شگفتي‌هاي تكامل كيهان
- جدي‌خواني اسفند 85 و فروردين 86: در اين دوره كتابي در اين بخش انتخاب نشد!
- جدي‌خواني دي و بهمن 85: آشنايي با موسيقي كلاسيك
- جدي‌خواني آبان و آذر 85: پرسش‌هاي زندگي
- جدي‌خواني شهريور و مهر 85: زندگي و مرگ پهلوانان در شاهنامه