|
"چه كتابي براي سن من مناسب است؟" يا
اصلا كي گفته بايد كتابهاي كودك و نوجوان را از نظر سني گروهبندي كرد؟!
من يكي از نمونههاي قاطع شكست طرح "گروهبندي سني كتابهاي كودك و نوجوان" هستم!
اولين كتابي كه يادم ميآيد به دست گرفتم و خواندم كتاب "اميرارسلان نامدار" بود كه در تعطيلات تابستان سال سوم دبستان يك نفس خواندماش و اگر با اين كتاب آشنا باشيد ميدانيد كه به هيچ روشي آن را نميشود در "گروه سني" آن زمان من قرارش داد.
قبل و بعد از اميرارسلان هم احتمالا كتابهايي كه چندان ارتباطي با سن و سالام نداشتهاند خواندهام اما خب اين يكي را از نظر تاريخي خوب به ياد دارم. داستان شب راديو نمايشنامه "اميرارسلان نامدار" را پخش ميكرد و من كه شيفته اين داستان شده بودم متوجه شدم كه كتاب را در كتابخانه خانهمان موجود داريم (هنوز هم آن نسخه را در كتابخانه داريم!) خلاصه كل سه ماه تابستان طول كشيد تا كتاب را تماماش كنم. اما تجربهاي لذتبخش، و همينطور كه ميبينيد، به يادماندني بود!
الان هم اغلب از آنور بام ميافتم و وقتي كه به كتابفروشي ميروم بعيد است كه طاقت بياورم و سراغ قفسه كتابهاي كودك و نوجوان نروم. و اگر بروم بعيد است كه بتوانم طاقت بياورم و از آن بخش كتابي براي خودم نخرم. در حالي كه سالهاست ديگر "گروه سنيام" از محدوده مناسب براي آن قفسه عبور كرده.
پس اصلا اين گروهبندي سني كتابهاي كودك و نوجوان به چه دردي ميخورد؟
راستش را بخواهيد كم نيستند كساني كه اعتقاد دارند كه اين كار، يعني گروهبندي، فايده چنداني ندارد و كار به درد بخوري نيست (براي نمونه ميتوانيد نگاهي به اين مطلب بياندازيد). تازه اين نظر كساني است كه در كتابها و كتابفروشيهايشان سالهاست اين كار، يعني دستهبندي سني كتابها، را انجام ميدهند. اما مگر ما در ايران اينكار را انجام نميدهيم؟
طبقهبندي سني كتابهاي كودك و نوجوان از سالها پيش بصورت جسته و گريخته در ايران هم انجام ميشود. تصور ميكنم اولينبار "كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان" (ناشر معروف و فعال كتابهاي كودك و نوجوان كشورمان) روشي براي گروهبندي سني كتابها تعريف كرد و الان سالهاست كه نه تنها آن را براي دستهبندي كتابهاي خودش بكار ميبرد بلكه ناشران ديگر هم اغلب براي تعيين گروه سني مربوط به هر كتابي كه چاپ ميكنند از همين دستهبندي استفاده ميكنند.
اين گروهبندي براساس جدول زير انجام ميشود كه معمولا در كتابهاي كانون پرورش فكري كودكان، بصورت راهنما در پشت جلد كتاب چاپ شده:
البته گروه سني هر كتاب را كانون در صفحه اول داخل كتاب، و معمولا در زير نام كتاب درج ميكند. مثلا مينويسد "براي گروه سني "ج" و "د"" و بنابراين كسي كه كتاب را برداشته و دارد سبك سنگين ميكند كه آن را بخرد يا نخرد، با استفاده از آن جدول راهنمايي كه قرار است در پشت جلد آمده باشد (و البته نميدانم چرا خيلي از اوقات هم آنجا چاپاش نميكنند!) متوجه ميشود كه آيا كتاب براي سناش مناسب هست يا نه.
اگر به مسائل تاريخي علاقه داشته باشيد، بايد اين را هم اضافه كنم كه به نظر ميرسد اين سيستم گروهبندي را كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان از سال 1360 هجري شمسي براي كتابهايش به كار گرفته. من در كتابخانهام يك نسخه كتاب "برده رقصان" (نوشته: پائولا فاكس، ناشر: كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان) دارم كه در تاريخ ارديبهشت 1359 چاپ شده و فاقد اطلاعات گروهبندي سني است. اما بعد در همان رديف كتابخانه، كتاب ديگري با نام "اسماعيل، اسماعيل" (نوشته: محمود گلابدرهاي، ناشر: كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان) هست كه در دي ماه 1360 منتشر شده و اطلاعات گروهبندي سني كتاب در آن درج شده. بنابراين ميشود مثل يك مورخ باهوش (!!!) حدس زد كه احتمالا بين ارديبهشت 1359 تا دي ماه 1360 كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان اين مكانيزم طبقهبندي سني را تعريف و شروع به استفاده از آن كرده است.
از مسائل تاريخي كه بگذريم، اگر از من بپرسيد ميگويم چندان اعتقادي به اينكه كتابها گروهبندي يا محدوديت سني داشته باشند، ندارم. اين البته بيشتر از آنكه خاصيت كتابها باشد، ويژگي ما آدمهاست كه با نگاه كردن به شناسنامه و سن و سالمان نميشود فهميد كه دقيقا در كلهمان چه ميگذرد و بنابراين چه كتابي مناسب سنمان هست يا نيست!
با اين حال همانطور كه ميبينيد، در اين وب سايت "كودك و نوجوان" جيرهكتاب هر جا كه كتابي را معرفي كردهايم اشارهاي هم به يك محدوده سني مرتبط با حجم و مطالب كتاب كردهايم. چون فكر ميكنم اين اشاره ميتواند براي بعضيها مفيد باشد!
آن بعضيها هنوز سليقه و ذائقه كتابخواني خودشان را پيدا نكردهاند و آنقدر "كتابباز" نشدهاند تا بتوانند با توجه به مشخصات كتاب (نام نويسندهاش، بخشي از جملات اوليه كتاب، خلاصه داستان يا حتي رنگ و رخ طرح روي جلد كتاب) تشخيص بدهند كه از خواندن آن كتاب لذت خواهند برد يا نه. براي اين "بعضيها" اين گروهبندي سني ميتواند قوت قلبي باشد كه كتاب را خيلي اشتباه انتخاب نكردهاند و تشويقشان كند كه آن را بخرند و بخوانند، تا بالاخره خودشان آنقدر به كار مسلط شوند كه ديگر نيازي به اينجور خط و خطوط نداشته باشند.
نكته ديگري كه بايد اينجا بگويم اين است كه شايد راحتترين كار اين بود كه ما هم همان جدول/روش گروهبندي سني كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان را الگو قرار ميداديم و "آنجوري" كتابها را طبقهبندي ميكرديم. اما در گشت و گذارهايم در بزرگترين كتابفروشي مجازي دنيا، وب سايت آمازون، ديدم كه آنجا كتابهاي گروه سني مخاطب ما (دانشآموزان كلاس سوم دبستان تا سالهاي آخر دبيرستان) را با دو گروه "9 تا 12 سال" و "نوجوانان" دستهبندي كردهاند. بنابراين با كمي تغيير، تابلوهاي گروههاي مختلف سني سايتمان را به شكل زير طراحي كرديم:
اميدوارم با همين تابلوها زندگيمان بگذرد. اما اگر هم به مشكل برخورديم بعدا در ادامه راه اين دستهبندي را تصحيح يا تكميل ميكنيم.
|
گاهي اوقات اطلاعات مربوط به رده سني يك كتاب را در جاي دور از چشمي چاپ ميكنند. مثلا در نمونه زير ميبينيد كه گروه سني كتاب در شناسنامه آن چاپ شده و براي پيدا كردناش بايد از ميكروسكوپ استفاده كرد!
|
|
